पुण्यात गॅसची उपलब्धता, नेटवर्कची क्षमता आणि CNG वितरण क्षमता वाढवण्यासाठी MNGL कडून CNG पायाभूत सुविधांच्या विस्ताराला वेग — बहु-टप्प्यांचा कार्यक्रम
पुणे, 16 ऑगस्ट 2026: महाराष्ट्र नॅचरल गॅस लिमिटेड (MNGL) ने पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरातील CNG पायाभूत सुविधा मजबूत करण्यासाठी व्यापक आणि कालबद्ध कार्यक्रम हाती घेतला आहे. CNG ची वाढती मागणी तसेच पुणे भौगोलिक क्षेत्रातील (GA) काही दूरच्या भागांमध्ये जाणवणाऱ्या दाबाशी संबंधित अडचणी लक्षात घेऊन हा कार्यक्रम राबविण्यात येत आहे.
या कार्यक्रमामध्ये गॅस पुरवठा वाढवणे, नेटवर्कमधील दाब सुधारणे, पाइपलाइन पायाभूत सुविधा मजबूत करणे, पर्यायी गॅस पुरवठा स्रोत उपलब्ध करणे आणि विद्यमान व नवीन रिटेल आउटलेट्सवरील CNG वितरण क्षमता वाढवणे यावर भर देण्यात आला आहे. या उपाययोजनांमुळे CNG ची उपलब्धता वाढेल, ग्राहकांचा प्रतीक्षा कालावधी कमी होईल आणि विशेषतः जास्त मागणीच्या काळात CNG पुरवठ्याची विश्वासार्हता वाढेल.
CNG उपलब्धता, दाब, वितरण क्षमता आणि काही ठिकाणी ग्राहकांना होणारा प्रतीक्षा कालावधी यासंदर्भातील समस्यांचे सविस्तर मूल्यांकन केल्यानंतर या उपाययोजना हाती घेण्यात आल्या आहेत.
पुण्यात CNG ची मागणी लक्षणीयरीत्या वाढली
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमध्ये गेल्या काही वर्षांत CNG चा वापर झपाट्याने वाढला आहे. MNGL मार्फत CNG पुरवठा होणाऱ्या वाहनांची संख्या सुमारे 2.62 लाखांवरून 6.20 लाखांहून अधिक झाली आहे. तसेच कार्यान्वित CNG स्टेशन्सची संख्या 66 वरून 133 झाली आहे. CNG विक्रीतही लक्षणीय वाढ झाली असून ती सध्या सुमारे 12.65 लाख SCMD वर पोहोचली आहे.
सध्याच्या पावसाळ्यात मागणीत विशेष वाढ झाली असून CNG विक्री सुमारे 1.12 MMSCMD वरून 1.26 MMSCMD पर्यंत वाढली आहे. सुमारे 1.40 लाख SCMD इतकी झालेली वाढ म्हणजे जवळपास 35,000 अतिरिक्त वाहनांमुळे निर्माण झालेल्या मागणीइतकी आहे.
तुलनेने कमी कालावधीत CNG मागणीत झालेल्या या लक्षणीय वाढीमुळे पुणे GA मधील नेटवर्कच्या काही दूरच्या भागांवर, विशेषतः गर्दीच्या वेळेत, अतिरिक्त दबाव निर्माण झाला आहे.
MNGL च्या नेटवर्कच्या मूल्यांकनानुसार, सध्याच्या अडचणी ठिकाणनिहाय असून मुख्यतः जास्त मागणीच्या काळात दूरच्या भागांमध्ये नेटवर्क हायड्रॉलिक्स आणि दाब उपलब्धतेशी संबंधित आहेत. पुणे GA मध्ये सर्वत्र CNG ची कमतरता आहे, असे याचा अर्थ नाही.
*तळेगाव येथे तीन तातडीच्या उपाययोजनांद्वारे ~3.80 लाख SCMD अतिरिक्त नेटवर्क गॅस वितरण क्षमता*
MNGL तळेगाव येथे टप्प्याटप्प्याने नेटवर्क विस्तार कार्यक्रम राबवत असून, तीन तातडीच्या उपाययोजनांद्वारे सुमारे 3.8 लाख SCMD अतिरिक्त नेटवर्क गॅस वितरण क्षमता उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे.
1. तळेगाव येथे पाइपलाइन लूपिंग — 20 ऑगस्ट 2026 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट:
तळेगाव येथील पाइपलाइन लूपिंगचे काम अंतिम टप्प्यात असून, 12 ऑगस्ट 2026 रोजी प्री-कमिशनिंग पूर्ण झाले आहे. 20 ऑगस्ट 2026 पर्यंत कमिशनिंग करण्याचे उद्दिष्ट आहे. या उपाययोजनेमुळे अतिरिक्त नेटवर्क गॅस वितरण क्षमता उपलब्ध होण्यासोबतच नेटवर्कची लवचिकता आणि कार्यात्मक विश्वासार्हता वाढेल.
2. तळेगाव स्किड अपग्रेडेशन — 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट:
MNGL, GAIL च्या समन्वयाने तळेगाव स्किडचे अपग्रेडेशन करीत आहे. हे काम सप्टेंबर 2026 अखेरपर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
3. हॉट टॅपिंग आणि पाइपलाइन अपग्रेडेशन — 31 डिसेंबर 2026 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट:
तळेगाव येथे पुढील नेटवर्क विस्तारासाठी हॉट टॅपिंग तसेच पाइपलाइनचा आकार 4-इंचवरून 8-इंच करण्याचे काम GAIL मार्फत करण्यात येत असून ते डिसेंबर 2026 पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित आहे.
या तीन उपाययोजनांमुळे नेटवर्कच्या प्रभावित भागांमध्ये दाबाची स्थिती सुधारण्यास मदत होईल.
*दीर्घकालीन पुरवठा सुरक्षिततेसाठी पर्यायी गॅस स्रोत*
दीर्घकालीन आणि शाश्वत उपाय म्हणून MNGL, PIL च्या East-West Pipeline (EWPL) मार्फत पर्यायी गॅस पुरवठा स्रोताशी जोडणी विकसित करीत आहे.
या प्रकल्पांतर्गत PIL च्या नाव्हरे (CS7) येथील नेटवर्कपासून MNGL च्या पुणे GA पर्यंत सुमारे 65 किमी लांबीची Steel Trunk Pipeline (STPL) उभारण्यात येत आहे. या पाइपलाइनची जोडणी हडपसरपर्यंत वाढविण्यात येणार आहे.
हा प्रकल्प जुलै 2027 पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट असून, त्यातून सुमारे 12 लाख SCMD अतिरिक्त नेटवर्क गॅस वितरण क्षमता उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे.
पर्यायी गॅस स्रोतामुळे पुण्याच्या गॅस वितरण नेटवर्कला मोठ्या प्रमाणात बळकटी मिळेल. अनेक फीडिंग मार्ग उपलब्ध झाल्याने दूरच्या भागांमधील दाब सुधारेल आणि एकूण पुरवठा अधिक विश्वासार्ह होईल. तसेच पुण्यातील CNG मागणीच्या सातत्यपूर्ण वाढीसाठी अतिरिक्त क्षमतेची उपलब्धता निर्माण होईल.
*पुण्यात MNGL कडून CNG पायाभूत सुविधांच्या विस्तारासाठी उपक्रम*
* गॅस पुरवठा वाढविण्यासोबतच MNGL पुणे GA मधील डाउनस्ट्रीम CNG पायाभूत सुविधाही मजबूत करीत आहे. सध्या पुणे GA मध्ये 133 CNG स्टेशन्स असून, त्यामध्ये 86 Oil Marketing Companies (OMCs) च्या रिटेल आउटलेट्सवरील CNG सुविधा समाविष्ट आहेत. ही आउटलेट्स BPCL, HPCL आणि IOCL द्वारे चालविली जातात.
* ग्राहकांची सुविधा वाढविण्यासाठी आणि गर्दीच्या वेळेतील कोंडी कमी करण्यासाठी, MNGL ने OMCs ना सध्या रात्री कार्यरत नसलेल्या 86 पैकी 45 आउटलेट्सचे कार्यरत तास वाढविण्याची विनंती केली आहे. यामुळे ग्राहकांची मागणी अधिक दीर्घ कालावधीत वितरित होऊन पीक-आवरमधील गर्दी कमी होण्यास मदत होईल.
* गेल्या एका वर्षात 9 नवीन CNG स्टेशन्स सुरू करण्यात आली आहेत. तसेच 16 अतिरिक्त डिस्पेंसर हाय-डिमांड OMC आउटलेट्सवर बसविण्यात आले आहेत. आणखी 9 OMC आउटलेट्सवर अतिरिक्त डिस्पेंसर बसविण्याचे काम सुरू आहे.
* MNGL आणि OMCs यांनी आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये CNG विकासासाठी 22 नवीन OMC रिटेल आउटलेट्स ओळखली आहेत. त्यामुळे पुणे GA मधील OMC CNG आउटलेट्सची संख्या 86 वरून 108 होईल, म्हणजेच सुमारे 25% वाढ होईल.
* MNGL ने OMCs कडून CNG विकासासाठी विचारात घेता येतील अशा अतिरिक्त रिटेल आउटलेट्सची माहिती मागवली आहे. या ठिकाणांचे सध्या मूल्यांकन सुरू आहे.
* गेल्या एका वर्षात 2 नवीन DODO CNG स्टेशन्स सुरू करण्यात आली आहेत. विद्यमान DODO स्टेशनवर अतिरिक्त डिस्पेंसर बसविण्यात आले आहेत. तसेच 2 Daughter Booster Stations (DBS) चे Online Station (OLS) पद्धतीत रूपांतर करण्यात आले असून आणखी 4 DBS चे काम सुरू आहे.
* पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरात 40 हून अधिक नवीन CNG डीलरशिप ठिकाणांसाठी MNGL कडे अर्ज प्राप्त झाले आहेत आणि LOI जारी करण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आहे. या उपक्रमांमुळे CNG वितरण क्षमता वाढविणे, रांगा कमी करणे, वाहनांचा टर्नअराउंड वेळ कमी करणे आणि ग्राहकांची सुविधा वाढविणे अपेक्षित आहे.
MNGL चालू आर्थिक वर्षात शक्य तितक्या जास्त नवीन CNG स्टेशन्सचे कमिशनिंग करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करीत आहे, ज्यामुळे CNG ग्राहकांसाठी वितरण क्षमता आणि उपलब्धता आणखी वाढेल.
पुरवठा आणि CNG वितरणाशी संबंधित दोन्ही आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी एकात्मिक दृष्टिकोन
MNGL चा पायाभूत सुविधा विस्तार कार्यक्रम पुणे भौगोलिक क्षेत्रातील CNG पुरवठा साखळीला सर्वसमावेशक पद्धतीने बळकट करण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे. यामुळे विश्वसनीय, पुरेसा आणि अखंडित CNG पुरवठा सुनिश्चित होण्यास तसेच स्वच्छ वाहतूक इंधन म्हणून CNG च्या सातत्यपूर्ण वापरास मदत होईल.
*वरील उपाययोजनांमुळे पुढील प्रमुख परिणाम अपेक्षित आहेत:*
a) दाबाची विश्वासार्हता: नेटवर्कच्या सर्वात दूरच्या ठिकाणी दाबाची उपलब्धता सुधारणे.
b) गॅस उपलब्धता: पीक मागणी पूर्ण करण्यासाठी नेटवर्क/स्रोत क्षमता वाढविणे.
c) पुरवठ्याची लवचिकता: अनेक फीडिंग मार्ग आणि पर्यायी गॅस स्रोताशी जोडणी उपलब्ध करणे.
*पुण्यात विश्वसनीय CNG पुरवठ्यासाठी MNGL कटिबद्ध*
MNGL पुणे भौगोलिक क्षेत्रात विश्वसनीय, पुरेसा आणि अखंडित CNG पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी तसेच स्वच्छ वाहतूक इंधन म्हणून CNG च्या वापराला प्रोत्साहन देण्यासाठी कटिबद्ध आहे.
सप्टेंबर ते डिसेंबर 2026 दरम्यानच्या तातडीच्या नेटवर्क उपाययोजना आणि जुलै 2027 पर्यंत प्रस्तावित पर्यायी गॅस पुरवठा जोडणी यांचा समावेश असलेल्या या टप्प्याटप्प्याच्या कार्यक्रमामुळे पुण्यातील वाढत्या CNG ग्राहकवर्गाला अल्पकालीन दिलासा तसेच दीर्घकालीन पुरवठा सुरक्षितता मिळण्याची अपेक्षा आहे.
*महाराष्ट्र नॅचरल गॅस लिमिटेड (MNGL) विषयी*
महाराष्ट्र नॅचरल गॅस लिमिटेड (MNGL) ही GAIL आणि BPCL यांची संयुक्त उपक्रम कंपनी असून ती City Gas Distribution (CGD) कंपनी म्हणून कार्यरत आहे. कंपनी आपल्या अधिकृत भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये घरगुती, व्यावसायिक, औद्योगिक आणि ऑटोमोटिव्ह ग्राहकांना नैसर्गिक वायूचा पुरवठा करते.
- MNGL नैसर्गिक वायूच्या पायाभूत सुविधांचा विस्तार करण्यावर तसेच स्वच्छ, पर्यावरणपूरक इंधन म्हणून CNG आणि घरगुती, व्यावसायिक व औद्योगिक क्षेत्रांसाठी PNG च्या व्यापक वापराला प्रोत्साहन देण्यावर लक्ष केंद्रित करते.
